a`a Etym.: T a`a, Wj yhy, Ap yn, Pm a`a, Wp o`o . tsw. ja. Ref.: a, a

aha Etym.: T aha, Wj vhv . tsw. oke, kijk eens, alstublieft. Ref.: aha aha, ero awokuru 'kijk eens, dit (is) je drank', aha, iru`pa man 'oke, dat is goed'.

ai ww-ov. halen.

ai znw. kreet, gil. aiwano 'gegil'. b:: aity.

aijampa ww-ov. spelen met.

aijoma Etym.: Wj ejoma, Ap ewoma . ww-ov. opkomen voor, verdedigen, beschermen.

aika ww-ov. tot schreeuwen brengen, laten gillen.

aikapo ww-ov. tot schreeuwen laten brengen, laten gillen.

aike`ka ww-ov. laten stoppen, laten ophouden.

aikepy ww-onov. ophouden bezig te zijn, klaar zijn, stoppen (met een bezigheid). Ref.: ai uit: (w)ai en -kepy.

aiku Etym.: T eeku, Wj euku, Ap euku, Kp eku, euku, Pm aiku . znw. sap, vocht, nattigheid. Ref.: aicu aiku`po 'soep, peperwater'.

aikuka Etym.: Ap eu`ka, Kp ekuka, Pm ekuka . ww-ov. ontvochten, het sap wegnemen van. paka manatyry saikukaje 'ik ontvocht de borst van de koe', d.w.z. 'ik melk de koe'.

aikuma Etym.: Wj vukuma, Pm ekuma . ww-ov. nat maken, vloeibaar maken. kasiri saikumaje 'ik maak kassavedrank'.

aiku`pa bnw. zonder water, zonder sap. Ref.: aicu

aikuta Etym.: Pm aikuta . ww-onov. waterig worden, wateroverlast krijgen.

aiku`to ww-ov. vocht toevoegen aan.

aima ww-ov. inademen, roken. (tamy) saimaje 'ik rook (tabak)'.

aimara Etym.: T aimara, Wj aimara, Pm aimara, A ajomora, Sr anyumara . znw. (soort) vis. Hoplias macrophthalmus (Erythrinidae). Ref.: aimara

aime`ko ww-ov. weerzin wekken bij, afschuw wekken bij.

aimosori znw. (soort) boom. Rollinia exsucca (Annonaceae).

aina Etym.: T enja, Wj amo, Ap oma, ema, Kp emija, Pm enja, mija, M mija . znw. hand. Ref.: aña vingers: aina jumy 'duim', aina jumy pokorono (of: ... ponarono 'wijsvinger', owara ira`nano 'middelvinger', apoweiry pokorono 'ringvinger', apoweiry 'pink'; aina tano 'ring', ainanano yko i`wa 'help hem een handje', kaikusi ainary '(soort) plant [Marcgravia parviflora (Marcgraviaceae)]'.

aina Etym.: T enjao . az. in handen van, in de macht van. asepato aina 'in beide handen, met beide handen vastgepakt'.

ainajuka ww-ov. katoen laten branden in de handen van. bevordert vlijt bij de vrouw.

ainaka ww-ov. de hand wegnemen van, de hand afhakken.

ainaka Etym.: T enjaonaka . az. in handen van, in de macht van. moro ajainaka syja 'dat geef ik jou in handen', irompy`po, yjakuwarykon ainaka ro 'hij is gestorven, zonder dat mijn geesten iets konden uitrichten'.

ainakerenka ww-ov. een ruk geven aan de hand van, uit de hand losrukken.

ainako znw. gestink aan de handen.

ainaku`me znw. rondheid van de hand, vingerloosheid.

ainaku`mity ww-ov. de handen wassen van.

ainamene bnw. met grote handen.

ainamerema ww-ov. de handen strelen van.

ainamoiky znw. Zie: amosaiky.

ainamy ww-ov. de handen binden van.

ainanu`ka ww-ov. veroordelen, schaden, bederven.

aina`pa bnw. zonder hand, zonder vingers. Ref.: aña

ainapapaika ww-ov. op de hand kloppen van.

ainapatoro tlw. tien. Ref.: añapatole aina 'hand', opatoro 'aan beide zijden'.

ainapiro ww-ov. de handen (rood) verven van.

ainapi`roka ww-ov. de handen branden van.

ainapo znw. handvaardigheid, tekenvaardigheid, borduurkunst, handschrift.

ainapo`pa bnw. zonder mooie handen.

ainaposi`ma bnw. zonder lekkere handen, zonder handen die lekkers brengen.

ainara znw. handpalm. kaikusi ainarary '(soort) plant [Marcgravia coriacae (Marcgraviaceae)]'.

ainaraka ww-ov. in de handpalm snijden van.

ainarakama ww-ov. de handen ophouden van, de handpalm naar boven draaien van.

ainary`me znw. pink. [Aanmerking: V: ainarìme]

ainary`pa bnw. met lege handen, zonder geld of spullen.

ainary`to Etym.: Wj emjaryptv . ww-ov. van (een handvol) gaven voorzien.

ainasa znw. openhandigheid, grijperigheid.

ainasu`ka ww-ov. in de hand steken van.

ainasykyma ww-ov. de handen wrijven van.

ainatone tlw. vijf. Ref.: añatone aina 'hand', otone of atone 'aan de ene kant'.

ainatone-kari`na tlw. honderd.

ainaty ww-ov. de handen wassen van.

ainawo`wo znw. branderig gevoel aan de hand, (V:) eelt aan de hand.

ai`ne tsw. is het niet?, nietwaar? Ref.: añe

aipajawa znw. haai. Ref.: aipayawa

aipa`wura znw. tweeteen-luiaard. Megalonychidae. Ref.: aipa'ura ook waikore genoemd.

aipo`pa bnw. zonder schone groei, niet welvarend, niet slank ; zich niet op zijn gemak voelend.

aira Etym.: Wp eira, Sr ayra . znw. aira, zwart-bruine veelvraat. Eira barbara (Mustelidae). Ref.: aira

aira`u znw. zwarte boskat, jagoearoendi. Felis yagouaroundi (Felidae). Ref.: kaikusi [Aanmerking: vgl tamenuja]

aire Etym.: Pm aire . bnw. zometeen, strakjes, direct. Ref.: aire aire, se! of aire, non! 'wacht even, hou even op', aire te ra'a 'tot straks'.

aita znw. (soort) visval.

aitopo`ma bnw. zonder woonplaats.

aity`ma bnw. zonder kreet, zonder gil.

aiwo ww-ov. aan de rand dubbelvouwen, het uiteinde ombuigen van. bv vlechtwerk, takken aan de boom.

ajanka ww-ov. vlekkerig maken, bevuilen. awory ke kajankatake 'ik zal je bont en blauw slaan'.

ajari znw. (soort) boom. Conomorpha magnoliifolia (Myrsinaceae).

aja`ta Zie: awa`ta.

aja`tana b:: eja`tanary. znw. lichaamszijde onder de oksel.

ajatono Etym.: T jatokonta, Kp ejaton, Pm ejaton(on) . b:: ejatono. znw. vrouw van jongere broer van eigen man ; man van jongere zuster van eigen vrouw; rivaal. Ref.: eyatono [Aanmerking: dus: mogelijke partner van iemands man of vrouw of iemands mans jongere broer of iemands vrouws jongere zuster; >asejatono< 'elkaars rivalen', d.w.z.: 'twee mannen van één vrouw of twee vrouwen van één man of twee mannen van twee zusters of twee vrouwen van twee broers']

ajawa Etym.: Wj ajawa, Ap ajawa, Wp ajawa, A haiawa . znw. (soort) boom, hars, fakkel. Protium-soorten (Burseraceae), Trattinickia-soorten (Burseraceae). Ref.: ayawa

ajo tsw. vriend.

aju Etym.: T ai, Wj aju, Ww aji, Kp aju . ww-ov. (boven een vuur) uitdrogen, knapperig roosteren. bv pinda's, mosselen, (waarvan omhulsel weggebroken kan worden).

aju znw. dorheid.

ajuka ww-ov. (door eigen warmte) dor maken.

ajukano`po ww-ov. dor laten maken.

ajunu Etym.: Kp ajunu, Sr ayun, E onion . znw. ui. Allium cepa (Liliaceae). vgl sewoja.

ajuta ww-onov. verdorren, dor worden.

ajywy Etym.: Wp aju`y . znw. (soort) boom. Licaria-soorten (Lauraceae), Nectandra-soorten (Lauraceae), Ocotea-soorten (Lauraceae). Ref.: ayu'i

a`ka Etym.: Pm auka . znw. schaduw, schim, ziel, geest. Ref.: aka

aka Etym.: T aka, Ap aka, Ww aka, Kp aka . ww-ov. uit elkaar halen, (systematisch) afbreken.

akaja znw. (soort) ara. [Aanmerking: HM202 HM210 vgl kajakaja]

akaja [akajá] Etym.: T vkv, Ww oko, Pm aka . tsw. au! Ref.: akaya

akajuran znw. (soort) boom. Dimorphandra conjugata (Caesalpiniaceae). Ref.: akayuran

akaju`u Etym.: Wp akajuu . znw. bosacajoeboom. Anacardium giganteum (Anacardiaceae), Curatella americana (Dilleniaceae). Ref.: akayu'u

a`kaka ww-ov. de geest weghalen van, betoveren, geestelijk beïnvloeden ; bezeten maken.

akakasin znw. (soort) plant. Eryngium foetidum (Umbelliferae).

akama Etym.: Kp akama, M aka`ma, Pm akama . ww-ov. verspillen, ongebruikt laten.

akami Etym.: T akami, Kp akami, Pm jakami, M akami, Wp jakami, Sr kamikami, P jacamim . znw. trompetvogel. Psophia crepitans (Psophiidae). Ref.: akami [Aanmerking: HM80 E122]

aka`n b:: eka`ny. znw. (snelle) loop, (snelle) voortbeweging.

aka`nuntopo b:: eka`nuntopo. znw. renbaan.

a`ka`pa bnw. zonder ziel, zonder geest, zonder spook.

a`ka`po znw. schaduw, schim, ziel. geestverschijning, geest of ziel van een overledene.

a`kapo znw. vruchtbaarheid.

a`kapo`pa bnw. zonder goede geest, niet vruchtbaar.

a`kaporo ww-ov. vruchtbaar maken.

a`kaporopo ww-ov. vruchtbaar laten maken.

akara znw. gaterigheid, doorzichtigheid (door talrijke gaten). Ref.: akara itu akarary 'plaats in het oerwoud waar men tussen de bomen door in de verte kan zien'.

akarai znw. rijpheid (met een zwarte kleur).

akarai`pa bnw. niet (met een zwarte kleur) rijp.

akaraita ww-onov. (met een zwarte kleur) rijp worden.

Akaramuku znw. kreek van Pikin Poika, Pikin Poika. Ref.: etï

akaran znw. (soort) slingerplant.

Akarani znw. kreek van Bigi Poika, Bigi Poika. Ref.: Akalani

akara`pa bnw. zonder openingen, ondoorzichtig (door afwezigheid van gaten) ; aaneengesloten.

akararo ww-ov. gaten maken in, (door middel van gaten) doorzichtig maken.

akarata ww-onov. gaten krijgen, (door gaten) doorzichtig worden. Ref.: akara

akara`u Etym.: Wj wakaraimo, Ap akara, A wakala . znw. grote zilverreiger. Egretta alba (Ardeidae). [Aanmerking: HM62 Jensen: leider van de watervogels]

akare Etym.: Ap jakare, Kp akare, Pm (j)akare, M akare, Wp jakare, P jacare . b:: jakarery. znw. brilkaaiman. Caiman crocodilus (Alligatoridae). Ref.: akare

akarerowai Etym.: Wp jakareruwai . znw. (soort) plant. Epiphyllum-soorten (Cactaceae). Ref.: akarerowoi

akare`u znw. wigkopkaaiman. Paleosuchus trigonatus (Alligatoridae).

akarima Etym.: T akarima . znw. doodskopaap, eekhoornaap. Saimiri sciureus sciureus (Cebidae). Ref.: akarima

a`karyka ww-ov. kwellen, laten lijden.

a`karykapo ww-ov. (indirect) kwellen, laten lijden.

a`karyma ww-ov. stuntelen met.

akasi znw. (soort) draagmand. Ref.: akasi

akata Etym.: Pm ka`ta . b:: ekatary. znw. afsplitsing, zijtak, uitgespreid been, ruimte tussen de (boven)benen. Ref.: ekata ook: iets lager gelegen strook met minder plantengroei in het bos.

akatapi znw. (soort) hagedis. [Aanmerking: roodbruin]

akatasuwe znw. (soort) ral. Rallus maculatus (Rallidae). [Aanmerking: HM142 P&P]

akatompo Etym.: Pm ekaton . b:: ekatonympo. m:: akato`san, akatokonympo. znw. geest van een gestorvene, (gevreesde) geestverschijning. Ref.: okatombo [Aanmerking: V: dodendag (2 november)? Hoff: òkatompo]

Akawajo Etym.: Kp Akawajo . znw. Akawajo-indiaan. Ref.: akawayo/kawaiyo vgl akawa '(soort) sperwer'.

akawana`u Zie: akawana`y.

akawana`y znw. blik. materiaalnaam.

akawari znw. (soort) plant. Thoracocarpus bissectus (Cyclanthaceae), Carludovica sarmentosa (Cyclanthaceae). Ref.: akawari

akawaru znw. lachmeeuw. Larus atricilla (Laridae). [Aanmerking: HM178 HM180 E59 Sterna hirundo?]

aka`we Etym.: Wp aka`e . znw. cayennegaai. Cyanocorax cayanus (Corvidae). Ref.: akawe [Aanmerking: HM500 A: grote koevogel (HM542)]

akenei znw. blauwe kleur; groene kleur. Ref.: akenei

akeneiro ww-ov. blauw maken, groen maken.

akeneita ww-onov. blauw worden, groen worden. Ref.: akenei

a`kepu znw. schuim, bovendrijvend vuil.

a`kepu`pa bnw. zonder schuim, zonder bovendrijvend spul.

a`kepuro ww-ov. schuim bezorgen, smerig nat maken.

a`keputa ww-onov. schuim krijgen.

akepy Etym.: T ekepy, Wj vkep, Ap okepy, ekepyry, Ww okopu, Kp ekepu, Pm eke` . b:: ekepyry. znw. lijk. Ref.: okepu ekepy`po 'zijn lijk'.

akere`i Etym.: Wp kere`i . znw. zonneral. Eurypyga helias (Eurypygidae). Ref.: akere'i [Aanmerking: HM80 E130]

akeso znw. schiftsel, bovenkomende bestanddelen bij schifting. [Aanmerking: l vgl akosa]

akesota ww-onov. schiften, een innerlijk scheidingsproces ondergaan.

akikina znw. (soort) plant. Smilax hostmanniana (Liliaceae).

aki`ma bnw. zonder spierpijn, niet pijnlijk-stijf.

aki`ma Etym.: T akinma . ww-ov. plagen.

aki`n znw. kribbigheid.

akin znw. spierpijn, pijnlijke stijfheid.

aki`na ww-onov. kribbig worden, zich ergeren.

aki`nanopy ww-ov. kribbig maken.

aki`no ww-ov. kribbig maken, ergeren.

akinta Etym.: T akinta, Wj akinta . ww-onov. spierpijn krijgen, door bewegingloosheid stijf worden. Ref.: akinda

akintanopy ww-ov. (door bewegingloosheid) spierpijn bezorgen.

akinu Etym.: T akunu, Ap akinu . znw. luiheid. Ref.: akinu

akinu`ma Etym.: T akunu`ra . bnw. niet lui. Ref.: akinu

akinupe bnw. lui. Ref.: akinu

akinuro ww-ov. lui maken.

akinuta ww-onov. lui worden. Ref.: akinu

aki`ny`ma bnw. niet kribbig.

akira Etym.: Sr akira . znw. (soort) struik, (soort) boom. Laguncularia racemosa (Combretaceae).

akira`e znw. (soort) plant. [Aanmerking: Crenea maritima (Lythraceae)?]

ako Etym.: Kp a`, M aku, A hako . znw. vijzel. Ref.: ako ako tano 'stamper'.

ako`in Zie: akosin.

akoju Zie: okoju.

a`koka Etym.: T akoroka, Ap akoroka, Kp akoroka . ww-ov. (met hark of bezem) schoonvegen.

akono Etym.: T ako, Wj akon, Ap akono, Ww akno, Kp jako, Pm akono . b:: akono. znw. die bij een ander hoort, tweede van een paar, metgezel, vriend. Ref.: yakono iwopyry akono me ... 'met dat hij komt ...'; mo`ko akono tamyiry 'zijn tweede dochter'.

akono`ma Etym.: Ww aknomra . bnw. zonder metgezel, zonder vriend, zonder vriendin.

akononto Etym.: T akonma . ww-ov. een tweede toevoegen aan, tot een tweetal maken.

akontere Etym.: Sr kondre, E country . znw. landstreek, (nationaal) land.

akopere znw. (soort) vogel. [Aanmerking: lb V: akooperü, Lienke's oma noemt okope okopere, P&P: okope Gampsonyx swainsonii]

a`kopo ww-ov. kauwen op.

akoreka ww-ov. leeg maken, opmaken.

akore`pe Etym.: T akvre . bnw. langdurig (ergens) blijvend. Ref.: akorepe

akoroi znw. verkleurdheid, versletenheid, verouderdheid. [Aanmerking: vgl ankoroi?!]

akoroi`pa bnw. niet verkleurd, niet versleten, niet verouderd.

akoroiro ww-ov. laten verkleuren, laten slijten, laten verouderen.

akoroita ww-onov. verkleuren, versleten raken, verouderen.

a`koro`ka Etym.: Wj apkvrv . ww-ov. verzwikken, verstuiken.

akoroka Zie: a`koka.

akoronaka ww-ov. leegruimen, rommel weghalen van.

akoro`po Zie: koro`po.

akorototo Etym.: M poroto`to, P murukututu . znw. briluil. Pulsatrix perspicillata (Strigidae). [Aanmerking: HM228 HM238 E183 'uil zonder oortjes'? nacurutu is de naam van subspecies van Bubo virginianus 'oehoe']

a`kosa Etym.: A okotha . znw. (bovendrijvend) schuim. Ref.: akosa

a`kosa`pa bnw. zonder schuim. Ref.: akosa

a`kosata ww-onov. schuim krijgen, schuimen. Ref.: akosa

akosi`ma bnw. zonder restje.

akosimpo`ma bnw. zonder restje.

akosin Etym.: Wj akoji, Ap akoin . znw. rest, restje.

a`koto Etym.: T a`kvtv, Kp a`koto, Pm wakvty . ww-ov. barricaderen, afsluiten, tegenhouden, belemmeren, ophouden.

akoto Etym.: T akvtv, Wj akvty, Ap akoty, Kp a`tv, Pm akvty, M a`ty . ww-ov. omhakken, met hakken omverhalen.

a`kototy znw. versperring, barrière.

akoweja znw. (holle) gang.

akowejaka ww-ov. een gang maken in.

akoweja`pa bnw. zonder gang.

akowejata ww-onov. een gang krijgen.

a`ku ww-ov. gebruiken.

akuka ww-ov. tot moes maken.

akukuwa Etym.: Kp wako`wa, Pm wakukwa, M waku`ka, A wakokoa . znw. gewone woudduif. Columba cayennensis (Columbidae). Ref.: akokowa [Aanmerking: HM190]

akuma znw. (soort) plant. Couma guianensis (Apocynaceae). Ref.: akuma

aku`mi znw. weekheid. Ref.: akumi

aku`mika ww-ov. week maken.

aku`mi`pa bnw. niet week. Ref.: aku

aku`mita ww-onov. week worden. Ref.: aku

aku`mo ww-ov. dikvloeibaar maken, papperig maken, tot een brij maken. Ref.: akumo

akumpai b:: ekumpaity. znw. band, riem. Ref.: ekubaitï

akumpi znw. breedte. Ref.: akombi

akumpi`pa bnw. niet breed, smal. Ref.: akombi

akumpiro ww-ov. breed maken.

akumpita ww-onov. breed worden.

aku`my znw. dikvloeibaarheid, papperigheid, brij-achtigheid. Ref.: woku

aku`my`ma bnw. zonder dikvloeibaarheid, niet brij-achtig, dun, vloeibaar. Ref.: aku

aku`mynto ww-ov. dicht opeen maken, aaneensluiten.

akun Zie: kun.

akunepy Etym.: Wj ahnep, Pm anepu . znw. aardnoot, pinda. Arachis hypogaea (Papilionaceae). kararawa akunepyry '(soort) plant [Terminalia dichoroma (Combretaceae)]'.

aku`no Zie: aku`ro.

akunsiky b:: ekunsikyry. znw. vernauwing, versmalling, taille. Ref.: kërë

akunty b:: ekunty. znw. heupsnoer, tromhoepel. Ref.: ekundï akuntynano 'heupsnoer (in het algemeen)'.

akupa Etym.: Pm akupa, Sr kubi . znw. ombervis. Sciaenidae. Ref.: akupa typosaka`miren akupa '(soort) vis [Nebris microps (Sciaenidae)]', tapiren akupa '(soort) vis [Cynoscion acoupa (Sciaenidae)]'.

akurarawai znw. blauwachtige doorzichtigheid.

akurarawai`pa bnw. niet blauwachtig-doorzichtig.

akurewe Etym.: T eerewety . b:: ekurewety. znw. vettig huidslijm. bv bij vissen, bij een ziek kippe-oog.

akuri Etym.: T akuri, Wj akuri, Ap akuri, Kp aku, Pm akuri, M akuri, Wp akusi, Sr aguti . znw. goudhaas, Surinaams konijn. Dasyprocta agouti (Dasyproctidae). Ref.: akuri

Akurijo Etym.: T Akurijo . znw. Akurijo-indiaan. vgl akuri 'goudhaas'.

akurimopi Etym.: Wp akusimoi . znw. indigoslang. Drymarchon corais (Colubridae). Ref.: akuri mopi

akuro ww-ov. zacht maken, laten smelten.

akuru Etym.: Pm akuru . b:: jakururu. znw. modder, klei. Ref.: akuru

akusa Etym.: T akusa, Wj akusa, Pm akusa, M akusa, Wp kakusa, Sp aguja . b:: jakusary. znw. naald. Ref.: akusa

akusiwai Etym.: Wj kurimao, Wp akusiwai . znw. kleine staartagouti, konijntje. Myoprocta acouchy (Dasyproctidae). Ref.: akusiwei

akuta Etym.: T akuuta . ww-onov. zacht worden, smelten. Ref.: aku [Aanmerking: bv teer, brood]

aku`to ww-ov. van modder voorzien, van klei voorzien. Ref.: nuno

akutu`ma bnw. niet troebel. Ref.: akutu

akutuma ww-ov. troebel maken, ondoorzichtig maken.

akutun znw. troebeligheid. Ref.: akutu

akutuno ww-ov. troebeligheid toevoegen aan.

akuwama znw. (soort) kikker. Ref.: poloru

akuwama`i znw. plevier. Charadriidae. Ref.: akuwamai [Aanmerking: HM166 E139]

aku`wi znw. (soort) vis. Ref.: aku'i [Aanmerking: Sr agu-noso]

aky Etym.: Ap aky, Kp aky . znw. vuil, onreinheid, boze geest, ramp, plaag, verwildering. Ref.: akï mauru akyry '(soort) hagedis [Anolis chrysolepis (Iguanidae)], (soort) kevertje', akywano 'ramp, plaag (in het algemeen)'.

aky`ka ww-ov. (tegen zich) aandrukken, beknellen, knijpen.

akyka ww-ov. van een boze geest verlossen.

aky`kapoty ww-ov. masseren, kneden.

akykywa znw. (soort) liaan. Smilax-soorten (Smilacaceae). Ref.: akïkïwa

aky`mamy ww-onov. langzamerhand rommelig worden.

aky`manka ww-ov. langzamerhand rommelig maken.

aky`me bnw. benauwd, onopgeruimd, rommelig, niet pluis. Ref.: akï

aky`no`ka ww-ov. ineendrukken, samenpersen.

aky`pa bnw. zonder boze geest.

akypy Etym.: T akyky . ww-onov. ineengedrukt worden, zich verdikken. Ref.: akïpu akypy`po 'room'.

akyta ww-onov. in gevaar zijn, geplaagd worden, geestelijk onrein zijn.

aky`to ww-ov. een boze geest bezorgen, met boze geesten verpesten, rommelig maken.

aky`ty b:: aky`ty. znw. ineengedrukt of samengeperst geheel, knot. unsenano aky`ty 'haarknot'.

Amakaina znw. Amakaina. verlaten dorp bij de monding van de Marowijne.

amamai znw. papyrus-plant. Cyperus papyrus (Cyperaceae).

amamin Etym.: T emamin . b:: emamin. znw. werk. Ref.: emami

a`mamy Etym.: Kp a`mamy . ww-onov. zwellen. Ref.: amamu bv bij een wond of een infectie.

Amana znw. Amana. geest die meisjes meeneemt onder water.

Amana znw. Mana-rivier.

amana Etym.: T amana, Sr amana . znw. (soort) palm. Bactris gasipaes (Palmae). Ref.: amana

Amanakuwa znw. Amanakuwa-rivier. [Aanmerking: b]

Amana Wa`je znw. Elizabethskreek. Ref.: Amanawa'u Amana Wa`je 'boomvruchtpitten van Amana'.

a`manka ww-ov. laten zwellen.

amanoporan znw. (soort) plant. Sapium monatanum (Euphorbiaceae).

amantopo b:: emantopo. znw. woonplaats.

amapa Etym.: Wp amapa, Sr (a)mapa . znw. (soort) boom. Parahancornia amapa (Apocynaceae). Ref.: amapa

amapeja`u znw. leljacana, jassana. Jacana jacana (Jacanidae). [Aanmerking: HM80]

amapotopo b:: emapotopo. znw. vergiet.

amara`u znw. (soort) palm. Bactris maraja (Palmae), Bactris major (Palmae). Ref.: amara'ü

amarijo Etym.: Sp amarillo . znw. gele kleur.

a`me ww-ov. afvegen, schoonvegen.

ame Etym.: T ame, Wj ame, Ap eme, Pm ameka . ww-ov. likken, proeven, eten. gezegd bij dikkere vloeistoffen zoals soep of ijs.

ameku`ma bnw. zonder pols.

amekun Etym.: T vmekun/emekun, Wj emekun, Ap omeku, Kp emekun, Pm emekun, M emekon . b:: amekun. znw. pols. Ref.: amekun

amekunty Etym.: Ap emekunty . b:: amekunty. znw. armband. Ref.: amekun amekuntynano 'brede armband'.

amekunty`to ww-ov. een armband omdoen.

amema ww-ov. opzij dringen, wegduwen.

amemy Etym.: T amemy, Ap amemy . ww-ov. oprollen, ineendraaien, dichtknopen. ook: 'met de rammelaar zwaaien om, als medicijnman behandelen'.

a`menka Etym.: T amenka . ww-ov. overhoop halen, onderzoeken. awokuru sa`menkaje 'ik roer je drank'.

amepato znw. leraar.

amepo Etym.: Ap emepo . b:: emepory. znw. goed gedrag, fatsoen, succes. amepo po nyton 'hij heeft een succesvolle tocht gemaakt', yjemepory po terapa wa 'ik weet al hoe ik succes moet boeken'.

amepy Etym.: Wj emepy, Kp emu` . b:: emepy. znw. voorhoofd, steile oever. Ref.: emepü

amesaika ww-ov. van een helling laten afrollen, een lawine veroorzaken in.

amesakama ww-ov. scheef houden, gekanteld houden.

amesama Zie: amesakama.

ame`suruku b:: eme`surukuru. znw. wenkbrauw. Ref.: emesurukuru

ameta znw. buitenbocht, inham. ametary ta 'in de inham'.

ame`tai Etym.: Wj ametai . b:: eme`tairy. znw. helling, steilte, steile rand, afgrond. Ref.: ametai/emetai [Aanmerking: vgl emetaka en A: emetary 'gebeente boven het oog']

ame`tarai b:: eme`tarairy. znw. steilte, afgrond.

Ametary znw. Kalebaskreek. Ref.: Ametarï plaats bij een buitenbocht in de Coppename-rivier.

amika Etym.: T amika . ww-ov. graven in, delven in, opgraven, tevoorschijn graven. nono samikaje 'ik graaf in de grond', wewe mity samikaje 'ik graaf een boomwortel op'.

ami`po znw. uitgedroogd restant, drap. Ref.: amipo kasiri ami`po 'drap van de kassavedrank'.

ami`poka ww-ov. tot een uitgedroogd restant maken.

ami`pota ww-onov. een uitgedroogd restant worden.

amiriri`ko ww-ov. laten verschrompelen, rimpelen, krullen, laten golven.

amiririky znw. verschrompeling, rimpeling, krul, golf. Ref.: miri

amiririky`pa bnw. niet verschrompeld, niet rimpelig, niet krullerig ; niet golvend.

amiriri`ta ww-onov. verschrompelen, rimpelig worden, zich krullen ; golven krijgen.

amiromo`ka ww-ov. lastig vallen, irriteren.

amiromopy ww-onov. geïrriteerd raken, zich ergeren.

amisuru`pa bnw. niet krioelend.

amity ww-ov. fijnmalen, platpersen. vruchten tot sap, maïs tot meel, persoon tot moes (bij auto-ongeluk).

a`mo ww-ov. beginnen.

a`mo znw. pulverigheid.

amo` Etym.: Wj amosety, Ap amity . b:: amo`ty. znw. snoer. Ref.: amotï

amo Etym.: T amo, Wj amo . ww-ov. beklagen, huilen over, (be)rouw hebben over.

a`moi ww-ov. omlaag schudden, omlaag laten zakken. matapi sa`moija 'ik schud de inhoud van de matapi omlaag', yjerepary sa`moija 'ik laat mijn eten naar de maag zakken'.

amoika Etym.: Wj moi . ww-ov. geloven, betrouwbaar achten.

amo`iky Etym.: T amiky/amiku, Wj amiku, Ww ameky, Kp amuky, Pm amiky . ww-ov. oprapen, oppakken. van veel kleine dingetjes bij elkaar, bv rijst, bladeren.

a`moity b:: a`moity. znw. wegspoelmiddel. ajerepary a`moity 'drankje om het eten te laten zakken'.

amojaro Ref.: amoro Zie: amoro.

a`moka ww-ov. brokkelig maken, verpulveren.

amo`ka Etym.: Wj amosetka . ww-ov. het snoer wegnemen van.

amo`ma Etym.: T amyina, Wj amumna . bnw. niet gierig, gul.

amo`mere`ko ww-ov. rond maken, tot een bol of bal maken.

amo`mereky znw. rondte.

amo`mereky`pa bnw. niet rond.

amo`mere`ta ww-onov. rond zijn. Ref.: amomereta

amompo ww-ov. naar binnen laten halen.

amomy Etym.: T enmymy, Wj amvmy . ww-ov. naar binnen halen, uit de open lucht halen.

amon Etym.: Pm amumpa . znw. gierigheid, hebberigheid, inhaligheid. amon pe 'gierig, hebberig'.

amona ww-onov. gierig worden, hebberig worden.

amonka Zie: a`mynka.

amonkano`po ww-ov. naar binnen laten gaan.

amono`ke bnw-az. te kort schietend (voor), gebrekkig (voor), niet genoeg (voor). Ref.: amono yjainary amono`ke na 'hij (de ring) is te klein voor mijn hand'.

amonopy Etym.: T amvnvpy, Ap amonopy . ww-ov. missen, niet raken. Kari`na auran samonopyi 'ik heb een fout gemaakt bij het 'spreken van Karaïbs'.

a`mo`pa bnw. niet brokkelig, niet pulverig.

amore Etym.: T amore . znw. magie, bezweringskunst. Ref.: amore

amore`pa bnw. zonder medicijnmanservaring. Ref.: amore

amorepa Etym.: T amore`tv, Ap amorepa . ww-ov. van (medicijnmans)kunst voorzien, onderwijzen in de medicijnmanskunst ; als medicijnman behandelen, bezweren.

a`moro Etym.: Kp a`moro . znw. broosheid.

amoro Etym.: T vmv, vmvnjamo, Wj vmv, vmvramkom, Ap omoro, amarokomo, Ww amoro, amjamro, Kp amvrv, amvrvnokon, amjamro, Pm amvrv, amvrvnokon, M amyry . m:: amyjaron. vnw. jij. Ref.: amoro amorompo 'jij voor jezelf, jij alleen'.

a`moro`pa bnw. niet broos.

amororoky znw. groepering.

amororoky`pa bnw. niet gegroepeerd.

amororo`ta ww-onov. zich groeperen.

a`morota Etym.: Pm jamorota . ww-onov. broos worden.

amosaika ww-ov. vingernagels knippen bij.

amosaiky Etym.: T amoi, Wj amosai . znw. vingernagel. Ref.: amoseikï urukureja amosaikyry '(soort) liaan', V: ainamoikyry pi`po 'nagelriem'.

amosaiky`pa bnw. zonder vingernagels. Ref.: amoseikï

a`mota Etym.: Pm amota . ww-onov. brokkelig worden, poederachtig worden.

amo`to Etym.: Wj amoseptv, Ap ami`to . ww-ov. van een snoer voorzien, aan een snoer rijgen.

a`moto`ko ww-ov. bolvormig maken, samenballen. aina a`moto`ko`po 'vuist'.

a`motoky znw. samengebaldheid, rondheid.

amo`ty`ma bnw. zonder snoer.

ampai znw. massa, hoop.

ampaika ww-ov. tot een massa maken, verpletteren.